به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، نشست پنجم از سلسله نشستهای علمی «اخلاق مقاومت» با عنوان «عوامل اخلاقی و معنوی آرامش قلب و تأثیر آن در مقاومت و پیروزی»، امروز دوشنبه ۲۱ اردیبهشتماه ۱۴۰۵ با سخنرانی حجتالاسلام والمسلمین مسعود آذربایجانی عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در بنیاد علمی فرهنگی هاد برگزار شد.
حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی در این نشست با تبیین ابعاد قرآنی، روانشناختی و اخلاقی مفهوم آرامش قلب، نقش آن را در مقاومت اجتماعی و پیروزی ملتها مورد بررسی قرار داد و تأکید کرد که پیروزی در میدانهای بزرگ تاریخی، تنها حاصل تجهیزات و توان نظامی نیست، بلکه آرامش قلب، انسجام اجتماعی، ایمان و توکل بر خداوند از مهمترین عوامل نصرت الهی و ایستادگی ملتها به شمار میآید.
تأکید بر نقش ولایت و توسل در پیروزیهای جامعه اسلامی
وی بر نقش ولایت و توسل در پیروزیها و برکات جامعه اسلامی تأکید نمود. وی در ادامه سخنان خود با اشاره به شرایط امروز منطقه و جنگ تحمیلی اخیر علیه ایران اسلامی گفت: امروز ما در شرایط یک جنگ ناجوانمردانه قرار داریم؛ جنگی که از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی بر ملت ایران تحمیل شد. آنان با همه ظرفیتهای خود وارد میدان شدند تا اهدافی همچون فروپاشی نظام جمهوری اسلامی، تجزیه کشور، ایجاد آشوب داخلی و در نهایت نابودی تمدن ایران اسلامی را دنبال کنند، اما امروز، به اعتراف بسیاری از کارشناسان داخلی و خارجی، دشمن به اهداف خود نرسیده و این مسئله خود یک پیروزی بزرگ برای ملت ایران به شمار میرود.
سه «حیرت» مراکز پژوهشی جهان از مقاومت ملت ایران
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با اشاره به برخی گزارشهای بینالمللی درباره مقاومت ملت ایران افزود: چندی پیش یکی از مسئولان وزارت امور خارجه نقل میکرد که مراکز پژوهشی روسیه درباره جنگ چهل روزه ایران مطالعاتی انجام دادهاند و به سه «حیرت» رسیدهاند.
نخست اینکه بر خلاف بسیاری از کشورها، مردم ایران نه تنها علیه نظام خود شورش نکردند، بلکه با تمام وجود از کشور و حاکمیت حمایت کردند.
دوم اینکه قدرت نظامی ایران، آنان را شگفتزده کرده است؛ کشوری که دههها تحت شدیدترین تحریمها قرار داشته، توانسته به چنین سطحی از توان دفاعی برسد.
سوم اینکه تصور میکردند با هدف قرار دادن رأس نظام، ساختار کشور دچار فروپاشی میشود، اما مشاهده کردند که حتی در سختترین شرایط نیز کوچکترین سستی در اراده ملت و نظام ایجاد نشد.
حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی با بیان اینکه این پدیده در تاریخ معاصر کمنظیر است، تصریح کرد: ما نباید این پیروزی را ساده تلقی کنیم، زیرا هنوز در میانه میدان قرار داریم. تاریخ اسلام نشان میدهد که حتی در جنگ اُحد، با وجود حضور پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و امدادهای غیبی الهی، به دلیل برخی غفلتها، پیروزی اولیه مسلمانان به شکست تبدیل شد. بنابراین، پیروزی نیازمند حفظ مقاومت و استقامت است.
تبیین قرآنی مقاومت و صبر در میدان نبرد
وی سپس با استناد به آیات قرآن کریم، مسئله مقاومت را از منظر الهی تبیین کرد و گفت: خداوند در آیات ۴۵ و ۴۶ سوره انفال میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا لَقِیتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیرًا لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ» و در ادامه میفرماید: «وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ». همچنین در آیه ۱۲۵ سوره آلعمران آمده است: «بَلَیٰ إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا... یُمْدِدْکُمْ رَبُّکُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِکَةِ مُسَوِّمِینَ»
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه افزود: در جنگ طالوت و جالوت نیز مؤمنان چنین دعا کردند: «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَی الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ». همه این آیات نشان میدهد که صبر، استقامت و آرامش، شرط نصرت الهی و استمرار پیروزی است.
چهار عامل اصلی پیروزی از نگاه قرآن و تجربه تاریخی
حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی عوامل پیروزی را در چهار دسته تقسیمبندی کرد: نخستین دسته؛ عوامل مادی و نظامی: قرآن کریم دستور میدهد: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» یعنی جامعه اسلامی موظف است از همه ظرفیتهای دفاعی، علمی، فناوری و نظامی برای مقابله با دشمن بهره بگیرد.
وی با تقدیر از عملکرد نیروهای مسلح کشور افزود: انصافاً فرماندهان نظامی ما در این جنگ با تدبیر، عقلانیت و شجاعت عمل کردند و اجازه ندادند دشمن به اهداف خود دست پیدا کند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ادامه داد: دسته دوم؛ عوامل معنوی: قرآن مکرر تأکید میکند که پیروزی حقیقی از جانب خداوند است. خداوند میفرماید: «وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ» و در جای دیگر میفرماید: «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ»
به گفته وی، وظیفه علما، طلاب و نخبگان فرهنگی آن است که این حقیقت را در جامعه زنده نگه دارند که هیچ عامل مادیای بدون اذن الهی اثرگذار نخواهد بود.
وحدت ملی؛ مهمترین عامل اجتماعی مقاومت
حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی سپس به دسته سوم یعنی عوامل اجتماعی و سیاسی اشاره کرد و گفت: مهمترین عامل در این بخش، حفظ وحدت و انسجام ملی است. دشمن پس از ناکامی در میدان نظامی، تلاش میکند از طریق جنگ روانی و ایجاد اختلاف وارد شود. بنابراین هرگونه تفرقهافکنی، بازی در زمین دشمن است.
وی همچنین رهبری حکیمانه و شجاعانه رهبر معظم انقلاب را یکی از مهمترین ارکان حفظ انسجام و مقاومت جامعه دانست.
آرامش روانی؛ شرط تصمیمگیری صحیح در بحران
وی در ادامه، عوامل روانشناختی را چهارمین دسته از عوامل پیروزی برشمرد و افزود: تابآوری، شجاعت، عزم، ثبات قدم و آرامش روانی از مهمترین مؤلفههای روانشناختی مقاومتاند. اگر جامعه یا رزمندگان آرامش نداشته باشند، توان تصمیمگیری صحیح و مقابله مؤثر را از دست خواهند داد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه سپس به موضوع آرامش قلب پرداخت و گفت: قرآن کریم آرامش را یکی از عوامل مهم نصرت الهی میداند. خداوند در سوره فتح میفرماید: «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لِیَزْدَادُوا إِیمَانًا مَعَ إِیمَانِهِمْ» و در سوره آلعمران نیز آمده است: «وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُکُمْ بِهِ»
وی تأکید کرد: آرامش قلب، تنها یک مسئله فردی نیست، بلکه یک عامل مهم اجتماعی و تمدنی است. جامعهای که آرامش دارد، در برابر بحرانها ایستادگی میکند، اما جامعه مضطرب و دچار آشفتگی روانی، به راحتی در برابر دشمن آسیبپذیر میشود.
تحلیل روانشناختی اضطراب، استرس و افسردگی در شرایط جنگ
حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی در ادامه، آرامش را از منظر روانشناسی توضیح داد و گفت: سه دسته عامل عمده آرامش انسان را بر هم میزند؛ نخست، فقدانها و خسارتهای گذشته که منشأ افسردگی میشود؛ دوم، نگرانیها و دلشورههای آینده که اضطراب ایجاد میکند؛ و سوم، فشارها و تنشهای حال حاضر که به استرس و فشار روانی منجر میشود. در شرایط جنگ، هر سه عامل در کنار هم حضور دارند و طبیعی است که انسانها دچار نگرانی و فشار شوند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه سپس با اشاره به آیه ۲۸ سوره رعد گفت: قرآن راه آرامش حقیقی را چنین معرفی میکند: «الَّذِینَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»
وی افزود: علامه طباطبایی رحمة الله علیه معتقدند که این آیه دلالت بر حصر دارد؛ یعنی آرامش حقیقی فقط با یاد خدا حاصل میشود. اما ذکر خدا صرف تکرار لفظ نیست، بلکه نتیجه نوعی بازگشت قلبی و حقیقی به خداوند است که قرآن از آن با عنوان «انابه» یاد میکند.
«انابه»؛ بازگشت از اعتماد به غیر خدا
حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی در توضیح مفهوم «انابه» گفت: خداوند در آیه قبل از این آیه میفرماید: «...وَیَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ أَنَابَ» یعنی کسی که به سوی خدا بازگردد، هدایت میشود و در نتیجه به آرامش میرسد. انابه در حقیقت، بازگشت از اعتماد به غیر خدا به اعتماد کامل به خداوند است.
وی با اشاره به کاربرد واژه «انابه» درباره پیامبران الهی در قرآن، افزود: این ویژگی از اوصاف انبیای الهی است. خواجه عبدالله انصاری در کتاب «منازل السائرین» برای انابه سه مرتبه ذکر میکند: بازگشت در عمل، بازگشت در وفای به عهد، و بازگشت قلبی و صادقانه به خداوند.
نسبت «توکل» و «انابه» در سیر آرامش قلب
حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی سپس رابطه میان «توکل» و «انابه» را تبیین کرد و گفت: توکل، مقدمه انابه است. قرآن کریم در آیه ۴ سوره ممتحنه میفرماید: «رَبَّنَا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنَا وَإِلَیْکَ أَنَبْنَا وَإِلَیْکَ الْمَصِیرُ» یعنی انسان ابتدا باید اعتماد خود را از غیر خدا بردارد و به خداوند متعال توکل کند، سپس به مقام انابه برسد و در نتیجه آرامش قلب را تجربه کند.
وی در ادامه با اشاره به مصادیق «ذکرالله» در قرآن کریم اظهار کرد: در آیات قرآن، نماز، نماز جمعه، قرآن کریم، اولیای الهی و در نهایت خود خداوند، از مهمترین مصادیق ذکرالله به شمار آمدهاند و هر یک میتوانند منشأ آرامش قلب باشند.
روانشناختی آرامش معنوی
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه سپس به تبیین روانشناختی آرامش معنوی پرداخت و گفت: از منظر روانشناسی، معنویت از چند جهت برای انسان آرامش ایجاد میکند. نخست اینکه انسان به معنای زندگی دست پیدا میکند و میفهمد برای چه زندگی میکند و چرا باید مقاومت کند. دوم اینکه ایمان، شخصیت انسان را منسجم میسازد و از آشفتگی درونی جلوگیری میکند. سوم اینکه انسان جهان را تحت تدبیر الهی میبیند و در نتیجه در برابر سختیها احساس رضایت و پذیرش پیدا میکند. و چهارم اینکه مؤمن هیچگاه احساس بنبست مطلق ندارد، زیرا همواره به فضل و رحمت الهی امیدوار است.
مقاومت خانوادههای شهدا؛ پدیدهای فراتر از تحلیل مادی
وی در بخش دیگری از سخنان خود به نمونههایی از مقاومت معنوی مردم ایران اشاره کرد و گفت: در این جنگ، موارد متعددی مشاهده شد که خانوادههایی چندین نفر از عزیزان خود را از دست داده بودند، اما همچنان با روحیه، صبور و مقاوم باقی ماندند. این پدیده را صرفا با تحلیلهای مادی و رایج علوم انسانی نمیتوان توضیح داد، بلکه باید نقش ایمان، معنویت و اتصال قلبی به خداوند را در آن دید.
آرامش قلب در نگاه اهل معرفت
حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی همچنین با اشاره به دیدگاه اهل معرفت درباره آرامش قلب گفت: خداوند در سوره انفال میفرماید: «وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ» این آیه نشان میدهد که خداوند از هر چیز به انسان نزدیکتر است. وقتی انسان این حقیقت را درک کند که هیچگاه از خدا جدا نیست و همه هستی در محضر اوست، آرامش عمیقی در قلبش پدید میآید.
الزامات اخلاقی حفظ آرامش اجتماعی
وی سپس به عوامل اخلاقی آرامش و مقاومت پرداخت و اظهار کرد: پاکیزگی زبان و شعارها، حفظ کرامت انسانها، رعایت نظم عمومی، احترام به اموال عمومی، پرهیز از آزار مردم، اجتناب از شایعهپراکنی، حفظ وحدت و اخلاص در نیت، از جمله مهمترین عوامل اخلاقیای هستند که میتوانند آرامش جامعه را حفظ کنند و زمینه پیروزی را فراهم سازند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه تأکید کرد: شایعهپراکنی یکی از خطرناکترین عوامل بر هم زننده آرامش اجتماعی است. قرآن کریم در ماجرای «افک» در سوره نور، جامعه مؤمنان را از گمانهزنیها و نقل اخبار تأییدنشده بر حذر میدارد. امروز نیز جامعه اسلامی باید نسبت به جنگ روانی دشمن هوشیار باشد.
رابطه دو سویه آرامش و مقاومت
در بخش پایانی این نشست، حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی در پاسخ به پرسشی درباره رابطه آرامش و مقاومت، گفت: میان این دو رابطهای دو سویه وجود دارد. آرامش، زمینه مقاومت را فراهم میکند و مقاومت نیز به تدریج موجب شکلگیری نوعی استحکام و پایداری شخصیتی میشود که در روانشناسی از آن با عنوان «سخترویی» یاد میشود.
وی در پاسخ به پرسش دیگری درباره نقش امداد الهی در آرامش قلب اظهار کرد: همه مقدمات آرامش را میتوان فراهم کرد، اما در نهایت، آرامش حقیقی موهبتی الهی است. همانگونه که قرآن میفرماید: «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ» خداوند است که سکینه و آرامش را بر دلهای مؤمنان نازل میکند، هرچند انسان موظف است زمینههای آن را از طریق ایمان، نماز، توکل، دعا و توسل فراهم سازد.
آرامش قلب نیز همچون ایمان، دارای مراتب است
حجتالاسلام والمسلمین آذربایجانی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره مراتب آرامش گفت: آرامش نیز همچون ایمان دارای درجات مختلف است. قرآن کریم در آیه ۴ سوره فتح میفرماید: «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لِیَزْدَادُوا إِیمَانًا مَعَ إِیمَانِهِمْ» همانگونه که ایمان قابل افزایش است، آرامش قلب نیز میتواند تقویت شود و انسان در اثر رشد معنوی به مراتب بالاتری از طمأنینه و سکینه دست پیدا کند.
انتهای پیام
نظر شما